චුන්නාකම් තීන්දුව එයි – සුභවාදී වෙනසක් වෙයිද ?

Screen Shot 2019-04-04 at 11.22.08 AM
චුන්නාකම් උතුරු ජනනී විදුලි බලාගාරය නිසා එම ප්‍රදේශයේ භූගත ජලය සිඳී යාමට එරෙහිව ආචාර්ය රවීන්ද්‍ර කාරයවසම් මහතා ගොනු කළ පෙත්සමේ නඩු තීන්දුව අද ( 04/ 04/2019 ) ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණා. අගතියට පත් පාර්ශ්ව වෙනුවෙන් වන්දි වශයෙන් රුපියල් මිලියන 20 ක් ගෙවන ලෙසටයි එහිදී ප්‍රකාශ කෙරුණේ.

2010 වසරේ යාපනය චුන්නාකම් ප්‍රදේශයේ අරඹා ඇති යාපනය චුන්නාකම් විදුලි බලාගාරයේ වැඩ කටයුතු නිසා 2012 වසර වනවිට යාපනයේ චුන්නාකම් ප්‍රදේශයේ ප්‍රදේශයේ ළිං 120ක පවතින ජල සම්පත් වල සියයට 73ක ප්‍රමාණයෙන් තෙල් සහ ග්‍රීස් එක් වීමෙන් ජලය අපවිත්‍ර වී ජීවිතයට බාධා එල්ල වීමෙන් ප්‍රදේශයේ වැසියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවී ඇතැයි මෙම පෙත්සම ගොනු කෙරුණා.

එසේම මෙම විදුලි බලාගරයෙන් යාපනය අර්ධද්වීපයේ භූගත ජල සම්පත් වලට විශාල වශයෙන් දැවි තෙල් බැහැර වන බවද පෙත්සමකරු කියා සිටියා.

මේ හේතුවෙන් ජල සම්පාදන මණ්ඩල විසින් එම ප්‍රදේශය ජල සැපයුම් සිදු කිරීමද සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හිටවූ අතර ඒ ගැන එම ප්‍රදේශයේ සිටින ප්‍රධාන වෛද්‍ය නිලධාරී කාර්යාලය සහ ජල සම්පාදන මණ්ඩලය වාර්තා මඟින් අවස්ථා කිහිපයකදීම වගඋත්තරකාර බලධාරීන්ට පෙන්වා දී ඇති බවත් මේ පෙත්සමේ සඳහන් වුණා.

මෙම විදුලි බලාගාරය නිසා ජලය අපවිත්‍රවීමෙන් යාපනය අර්ධද්වීපයට දැවැන්ත පරිසර හානියක් සිදු ව ඇති බැවින් මෙම මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම විභාගයට ගන්නා ලෙසත්, චුන්නාකම් විදුලි බලාගාරයේ වැඩ කටයුතු වහාම නවත්වන ලෙසද පෙත්සම්කරු සිය පෙත්සම මඟින් ඉල්ලා තිබුණු අතර ඒ අනුව 2015 වසරේ ජනවාරි 27 වැනිදා මල්ලකම් දිසා අධිකරණයෙන් දින නියමයක් නැතිව චුන්නාකම් විදුලි බලාගාරයේ වැඩකටයුතු නැවැත්වූ අතර 2016 දෙසැම්බර් 01 වැනිදා මෙම පෙත්සම යළි විභාගයට ගත් අවස්ථාවේදී, පෙත්සමේ තීන්දුව ලැබෙන තෙක් චුන්නාකම් විදුලි බලාගාරයේ වැඩකටයුතු අත්හිටුවමින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අතුරු තහනම් නියෝගයක් ද ලබා දී තිබුණා.

මෙම පෙත්සමේ වගඋත්තරකරුවන් වශයෙන් මධ්‍යම පරිසර අධිකාරි ය, විදුලිබල මණ්ඩලය, උතුරු පළාත් මහ ඇමති, යාපනය චුන්නාකම් විදුලි බලාගාර සමාගම, අයෝජන මණ්ඩලය, වලිකාමම් ප්‍රදේශීය සභාවේ සභාපති සහ නීතිපතිවරයා ඇතුළු පිරිසක් නම් කරනු ලැබ සිටියා.

මේ නඩු තීන්දුවත් සමඟ පරිසරය පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකාවේ නීති, යහපත් ආකාරයෙන් වෙනස්වනු ඇති බවට යම්තාක් දුරකට හෝ සුභවාදී බලාපොරොත්තු ඇති වී තිබෙනවා.

 

සම්පූර්ණ නඩු තීන්දුව මෙතැනින්

Screen Shot 2019-04-04 at 11.26.54 AM
චුන්නාකම් උතුරු ජනනී විදුලි බලාගාරය

 

Screen Shot 2019-04-04 at 11.22.43 AM.png
තෙල් මිශ්‍ර වූ ජලය සහිත සිඳී යමින් පවතින ළිඳක්
Screen Shot 2019-04-04 at 11.37.56 AM
චුන්නාකම් උතුරු ජනනී විදුලි බලාගාරය නිසා ළිං සිඳී යාම පිළිබඳව ප්‍රදේශවාසීන් විසින් සිදුකළ විරෝධතාවයක්

 

Advertisements

මන්නය – Dark and Not so Short #2

51461737_873958306296927_5094813931638095872_n
Image : Free downloads

“තැඹිලි ඇති කුස්සියෙ.. කපාගෙන බීපන්…”
ඔහු කුස්සියට ආවේය. මිරිස් ගල මත මන්නය විය.
තැඹිලි දොර මුල්ලේ ය.
දොරෙන් පහළ බෑවුම ය. ගඟ ය.
ඔහු තැඹිලි ගෙඩියේ ඇස්ස කැපුවේය.
රවුමට. රවුමට. මලක් මෙන්.
ඇස්ස විසි කළේ ය. කැළණි ගඟට.
කාමරයට ආවේය.
මන්නයද – තැඹිලි ගෙඩියද ගෙන.
මන්නයෙන් කෙටුවේය. පිබිදීමෙන් – නිවීමෙන් පසු නිදා සිටින්නාගේ මුහුණට තැඹිලි වතුර විසිවෙන ලෙස.
“රත්නෙ අයියේ…”
පිබිදුණු, නිදාසිටි ඔහු වෙත තැඹිලි ගෙඩිය දිගු කළ කුසුම්සිරි, මන්නය ඇඳ යටින් තබා ඇඳේ වැතිරුණේය. .

මරණය – Dark and Not so Short #1

මරණය – Dark and Not so Short #1

screen shot 2019-01-30 at 8.35.25 am
Image : Thenewsminute.com

” වරෙං යකෝ එළියට ” ඈ කෑ ගෑවාය.
ඔහු තවත් සිපරය ඇතුළට වී ගුලි වුණේය. කුඩා වෙමින්. ඇකිළෙමින්. පැකිළෙමින්.
ඈ ඇඳ යටින් මන්නය අතට ගත්තාය.
කෙටුවාය. යටි බඩට.
වසරකට පහ බැගින් සිව්වසරක ප්‍රමාණයට.
වෙන්වන සේ එකක්. ගෙලට.
බිත්තියේ – චීත්තයේ – දෙ මුහුණුවල
ලේ ය.
ඈ චීත්තය හා තනපට පිටින් මහපාරේය.
අතක හිසය. අනෙකේ මන්නයය.
තාන්තුවාවෙන් ය.
“සීලක්කේ .. !” ඒ traffic පොලිස් කුමාරසිරි ය. පොලිස් තොප්පිය හිසේ නොව අතේය.
” මං අරූව ඉවර කළා… ” ඈ හති ලෑවාය. හිස පෑවාය.
“ඌ බුදියන්නෙ කොල්ලො එක්ක.. ”
.
” මොකා ? උඹ මගෙ රත්නෙ අයියව මැරුවා..”
පොලිස් තොප්පිය බිම වැටුණි.
වෙන්කළ හිස ද – ටංටකස් හඬකින් මන්නයද.

“මගෙ පනේ ….! උඹට මේ මොකද වුණේ ”
වෙන්කළ හිස බදාගෙන හඬන කුමාරසිරිය.

මියයාමේ නිම්නය මිනමාටා

screen shot 2019-01-21 at 1.31.24 pm
W. Eugene Smith විසින් 1971 වර්ෂයේදී ගත් Tomoko Uemura ගේ ඡායාරූපයක්
 
1956 දවසක ජපානයේ ප්රාදේශීය රෝහලක නේවාසික රෝගියෙකුගේ ඇඳ වටා වෛද්යවරුන් රැස්වී සිටියා. අතපය කොර වීම, මාංශ පේශීන්වල ක්රියාකාරිත්වය අඩාල වීම, මතකයේ අවුල් සහගත බව ආදී රෝග ලක්ෂණවලින් පෙළුණු මේ රෝගියා වෙනුවෙන් වෛද්යවරුන්ගේ රෝග විනිශ්චය වූයේ ඔහු රසදිය විෂ වීමෙන් පෙළෙන බවයි.
ඒ වනවිට සීග්රයෙන් කාර්මීකරණය වෙමින් පැවති මිනමාටා (Minamata) ප්රදේශයේ වාසය කළ මේ පුද්ගලයා සම්පුර්ණයෙන්ම සුව කළ හැකි ක්රමයක් වෛද්යවරුන් ඒ වනවිට දැනසිටියේ නැහැ. රෝගය පාලනය කළ හැකි ඖෂධ සමඟ සිය නිවස වෙත පිටත්කර හරින ලද මේ පුද්ගලයා මාස කිහිපයකට පසුව ජීවිතයෙන් සමුගත්තා.
 
ඉන් පසුව ගත වූ වසර කිහිපය පුරාවටම මෙම ප්රාදේශීය රෝහලට මෙම රෝග ලක්ෂණ සහිත රෝගීන් වාර්තා වුණා. වැඩිහිටියන් පමණක් නොවේ, කුඩා දරුවන් පවා මෙම රෝග ලක්ෂණ සහිතව රෝහල්ගත වුණා. ඔවුන්ටත් සම්පූර්ණ සුවය දිය හැකි කිසිදු ඔසුවක් මෙම වෛද්යවරුන් සතු වූයේ නැහැ. මෙම රෝගීන්ගෙන් බහුතරයක් මාස කිහිපයක් දුක් විඳීමෙන් අනතුරුව ජීවිතවලින් සමුගත්තා. මෙම අභිරහස් “රසදිය විෂ වීමට” හේතුව සෙවීම සඳහා අවධානය යොමු කළ රෝහල් බලධාරීන් මේ සියලු රෝගීන් සම්බන්ධයෙන් එක් පොදු සාධකයක් සොයාගත්තා. ඒ මෙම රෝගීන් සියලු දෙන මිනමාටා ජනපදයේ ජීවත් වන වැසියන් වීමයි.
රෝහල් බලධාරීන් ජපාන සෞඛ්ය බලධාරීන්ව මේ පිළිබඳව දනුවත් කළා. ඔවුන් මේ රෝගයට මිනමාටා රෝගය යැයි නම් තැබුවා.
 
මේ පිළිබඳව සොයා බැලීම සඳහා මිනමාටා බලා පිටත්ව ගිය සෞඛ්ය බලධාරීන් මුලින්ම සිතා තිබුණේ, මිනමාටාවේ යම් කිසි කර්මන්ත ශාලාවක සේවය කරන්නන්, එම කර්මාන්ත ශාලාවේ නිපදවෙන යම් කිසි රසායනයක් නිසා රෝගී වන බවත්, ඔවුන්ගෙන් ඔවුන්ගේ පවුල්වල පිරිසත් මෙම රසායනට නිරාවරණය වන බවත්, එලෙස ද්විතික නිරාවරණයට ලක්වූ පවුල්වල සාමාජිකයන් අතුරින් ප්රතිශක්තිය අඩු කුඩා දරුවන් මෙයින් රෝගී වන බවත් , ඔවුන් මෙම රෝගීන් වාර්තා වූ ප්රාදේශීය රෝහලට ප්රතිකාර සඳහා ඇතුළත් වන්නට ඇති බවත් පමණයි.
 
එහෙත් මෙම ලක්ෂණ සහිතව රෝහල්ගතවන රෝගීන් මෙම සෞඛ්ය ගැටලුවේ ඉතා කුඩා කුලකයක් පමණක් බව ඔවුන්ට වහාම පෙනී ගියා. රසදිය විෂවීම් නිසා රෝගී වී තිබුණේ එක් කම්හලක සේවය කළ අය නොවෙයි. රෝගීන් මිනමාටා නිම්නය පුරාම පැතිර සිටියා. නිවෙස්වල සිටි ගෘහණියන්, ඉතා වයස්ගත පුද්ගලයන් ආදියත් මේ රෝගයට ගොදුරු වී තිබුණා. මිනමාටා හි ගබ්සා වීම්, මළ දරු උපත් මෙන්ම, ආබාධිත දරු උපත් ද ගත වූ වසර කිහිපය තුළ අදහාගත නොහැකි වේගයකින් ඉහළ ගොස් ඇති බවත්, ඔවුන් නිරීක්ෂණය කළා. වෙනෙකක් තබා නිවෙස්වල ඇතිකළ සුරතල් සතුන් පවා විස්තර කළ නොහැකි රෝගවලින් මිය ගිහින් !
 
සුරතල් සතුන්ගෙන් බළලුන් මේ රෝගයට දරුණුවටම ගොදුරු වී තිබුණා. මාංශ පේශි පාලන කරගත නොහැකිව ” ගැහෙන” බළලුන් කොයිතරම් සුලබ වූවාද යත් මෙම රෝගය සුරතල් සතුන් හිමියන් විසින් “dancing cat fever ” ලෙසට හඳුන්වන්නත් පෙළඹී තිබුණා.
 
සෞඛ්ය බලධාරීන් දිගින් දිගටම ඔවුන්ගේ පරීක්ෂණ සිදුකරගෙන ගියා. මෙම පරීක්ෂකයන් කණ්ඩායම සිය ආරක්ෂාව තකා මෙන්ම රෝගයට හේතු වූ පරිසර සාධකය නිවැරදිව හඳුනාගත යුතු නිසා මිනමාටාවේ ආහාර හෝ ජලය පරිභෝජනය කළේ නැහැ. එහෙත් ඔවුන්ගෙන් ඇතැමෙකුටත් ක්ලාන්තය, මාංශපේශි දුර්වලතා ආදිය ඇතිවුණා.
සියලු බාධක මැද ඔවුන් එක් වැදගත් සාධකයක් සොයාගත්තා.
 
මිනමාටා නිම්නය හරහා ගලා යන ගංගාව මේ බොහොමයක් දෙනාගේ පානීය ජල මූලාශ්රය වී තිබුණා. රසදිය විෂ වීමෙන් මියගිය සහ රෝගී වූ බොහොමයක් දෙනා මේ ගංගාවේ ජලය දිනපතා පානය කළ අයයි. මෙම ගංගාවේ ජලය වැටෙන මිනමාටා බොක්ක ආශ්රිතව ධීවර කටයුතු කළ අයත්, මෙම ධීවරයන් විසින් ගෙන එන මත්ස්ය අස්වැන්න පරිභෝජනය කළ අයත් මේ රෝගයට වැඩි වශයෙන් ගොදුරු වී තිබුණා. මෙම රෝගය හා සම්බන්ධ සියලුම සාධක යොමු වී තිබුණේ මිනමාටා නිම්නය හරහා ගලා බසින ගංගාව දෙසටයි.
 
ඉතින් ඔවුන් මේ ගංගාවේ ජල නියැදියක් පරික්ෂාවට ලක් කළා. පිළිතුරෙන් අඩක් එතැන තිබුණා. ගංගා ජලයේ රසදිය මට්ටම සිතාගත නොහැකි තරම් ඉහළ අගයක් ! කිසිදු ස්වභාවික හේතුවක් මේ තරම් ජල දූෂණයකට හේතු විය නොහැකි බව ඔවුන්ට වැටහුණා. එපමණක් නොවෙයි, ගංගාවේ සහ මිනමාටා බොක්කේ මසුන් පවා මේ දූෂිත ජලය නිසා විකෘති වෙලා !
ඔවුන් මේ ජල දූෂණයට හේතුව සොයමින් ගංගා ඉවුර දෙපසින් ඉහළට ඇවිද ගියා. එවිට ඔවුන් තවත් වැදගත් සාධකයක් සොයා ගත්තා. මේ රෝගය මිනමාටාවේ සෑම තැනකම එක සේ පැතිර තිබුණේ නැහැ. ගංගාවේ ඉහළ කොටසක සිටි පිරිසක් මේ රෝගයේ බලපෑම්වලින් සම්පූර්ණයෙන් නොවුණත් යම්තාක් දුරකටබේරී සිටියා. ඔවුන් පරිභෝජනය කළෙත් මිනමාටා නදියේ ජලයයි. ඒ කොහොමද ?
 
මිනමාටා මුහුදු බොක්කට තරමක් ඈතින්, මිනමාටා ගංගා ඉවුරේ ලැගුම්ගත් විශාල යෝධයෙකු සිටියා. ඒ Chisso Corporation ගොඩනැගිල්ලයි. මිනමාටාවේ බොහෝ දෙනෙකු මේ කම්හලේ රැකියා කළා. LCD හෙවත් liquid crystal නිෂ්පාදනය කළ මේ කම්හලේ ප්රධාන කාර්මික අපද්රව්යයක් වුණේ රසදියයි (Methylmercury). පිළිතුරේ ඉතිරි අඩ පමණක් නොව ප්රශ්නයද තිබුණේ ඒ කර්මාන්ත ශාලාව සතුවයි.
 
කම්හලේ අප නළ සියල්ලම, මිනමාටා ගංගාවට හරවා තිබුණා. 1932 සිට වසර ගණක් පුරා මේ අපනල, දිනකට ගැලුම් සිය ගණනක් බැගින් රසදිය මුසු ජලය මේ ගංගාවට මුදාහැර තිබුණා.
 
සෞඛ්ය බලධාරීන් වහාම සිය සොයාගැනීම් ජපාන රජයට දැන්වූවා. වහාම මේ කර්මාන්ත ශාලාවේ කටයුතු නවත්වන්නටත්, අපජලය බැහැර කිරීමට සාධනීය ක්රමයක් සොයාගන්නා ලෙසටත්, රසදිය විෂ වීම නිසා අගතියට පත් පාර්ශව වෙනුවෙන් වන්දියක් ගෙවන්නටත් Chisso Corporation වෙතට නියම කෙරුණා.
 
එහෙත් Chisso Corporation බලධාරීන් මෙම නියෝගය භාරගත්තේ නැහැ. තමන් 1932 වසරේ සිට මෙලෙස කාර්මික අපද්රව්ය ගංගාවට බැහැර කළත්, පළමු රෝගියා වාර්තා වුණේ 1956 දී වීම නිසා මෙම රසදිය විෂ වීම් පිටුපස වෙනත් සාධකයක් ඇතැයි ඔවුන් තර්ක කළා. ජපාන රජයට මෙම තර්කය ජයගත හැකි විද්යාත්මක සාධකයක් සොයා ඊළඟට සිය පරීක්ෂණ සිදු කිරීමට සිදුවුණා.
 
ඇත්තටම එසේ සිදු වුණේ කොහොමද ?
 
රසදිය විෂ වීමක් සහිතව රෝහල් ගත වූ පළමු පුද්ගලයා මිනමාටාවෙන් වාර්තා වුණේ 1956 දී වුවත් 1937 වසර ආරම්භයේ සිටම විෂ වීම්වලින් මිනමාටාවේ මියගිය සංඛාව වැඩි වී තිබුණා. ඇතැම් පිරිස් රෝහල් ගත කර ප්රතිකාර ලබාදෙන තෙක්වත් ජීවත් වී තිබුණේ නැහැ. තවත් රෝගීන් 1956 දී වාර්තා වූ රෝගියාට තිබූ ඇතැම් රෝග ලක්ෂණද සහිතව රෝහල්ගත වී සිටියත් ඔවුන්ට තිබුණේ රසදිය විෂවීම බව සොයාගැනීමට වෛද්යවරුන් සමත්වී තිබුණේ නැහැ. ඇත්තෙන්ම සිදුව තිබුණේ 1956 දී මිනමාටාවේ පළමුවරට රසදිය විෂ වී පුද්ගලයෙකු රෝගී වීම නොව, මිනමාටාවේ අයෙකුට රසදිය විෂවීමක් සිදු වූ බවට වෛද්යවරුන් විසින් හඳුනාගත් පළමු අවස්ථාව 1956 දී වාර්තා වීමයි.
 
වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි Chisso ආයතනයේ මිනමාටාවේ පිහිටි කම්හල වසා දැමුණා. ඒ 1968 වසරේදී. ඒ වනවිට වසර 36 ක කාලයක් මිනමාටාවේ ජලයත්, පසත් , ජීවිනුත් මේ ආත්මාර්ථකාමී සහ නිසි සැලසුමක් නොමැති කාර්මිකරණයේ ගොදුරු බවට පත්වී තිබුණා. මිනමාටාවට සිදු කළ විපත වෙනුවෙන් වන්දියක් ගෙවන්න Chisso ආයතනයට නියම කෙරුණා. එමෙන්ම මිනමාටාවේ දූෂිත පරිසරය පිරිසිදු කිරීමත් ඔවුන්ට භාර කෙරුණා.
 
2001 වසරේ මාර්තු මාසයේ නිකුත් වූ වාර්තාවකට අනුව පුද්ගලයන් 2,265 දෙනෙකු මිනමාටා රෝගයට ගොදුරු වී තිබෙනවා. ඉන් 1,784 දෙනෙකු මියගිහින්. මේ වාර්තා වූ ප්රමාණය පමණයි. එහෙත් සත්ය තත්ත්වය මෙයට වඩා ඉතාමත් වැඩියි.
 
2004, වසර වනවිට Chisso සමාගම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 86 ක් වන්දි වශයෙන් ජපාන රජයට ගෙවා තිබුණා. ඒ මිනමාටා ගංගාව සහ පරිසරය පිරිසිදු කිරීමට අමතරවයි. මෙයට අමතරව හඳුනා නොගත් වින්දිතයන් වෙනුවෙන් වන්දි ගෙවන්නත් ජපාන රජය විසින් Chisso සමාගමට 2010 මාර්තු 29 වැනිදා නියම කළා.
 
මිනමාටාව ගොදුරු වූ මේ අභාග්යයය වෙනුවෙන් ඔවුන් ලද මූල්යම වන්දිය කිසිදාක කිසිසේත්ම හිලව් වන්නේ නැහැ. අදටත් මිනමාටාවේ රසදිය විෂ වීම්වල ප්රථිපල දකින්නට ලැබෙනවා. වසර පනහකටත් වැඩි කාලයකට පෙර සිදුවූ මේ රසදිය විෂ වීම මිනමාටා වැසියන්ගේ ප්රජනන සෛලවල තැන්පත්ව පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට විවිධ ආබාධ සහිත දරුවන් තිලිණ කරනවා.
 
මිනමාටා ඛේදවාචකය ගැන දැනුවත් කිරීම සඳහා වන ලියවිලි පිළිබඳව උනන්දුවන්නන් සහ මිනමාටා සිදුවීම අධ්යනය කරන්නන් හට මඟ නොහැරෙන ඡායාරූප දෙකක් තිබෙනවා. ඉන් එකක් රෝගී දැරියකගේ විකෘති ඇඟිලි සහිත අතක්. අනෙක ඇය සිය මව සමඟ නාන බේසමක බැස සිටින ඡායාරපය. මේ මිනමාටා රෝගය නිසා ආබාධිතව උපන් Tomoko Uemura ගේ ඡායාරූපයි. ඡායාරූප දෙකම ගෙන ඇත්තේ ඡායාරූප වාර්තාකරු W. Eugene Smith විසින් 1971 වර්ෂයේදී. මිනමාටා ඛේදවාචකය ගැන එතෙක් මෙතෙක් ගනු ලැබූ ප්රබලම ඡායාරූප ගෙන ඇත්තේ ඔහු විසින්.
 
ශෝකයත්, වේදනාවත්, භීතියත්, විපතත් කැටිවූ මේ කතාව ඔබ කියවන මොහොතේත්, අපේ රටේ ජල මුලාශ්ර රැසක් කාර්මික අපද්රව්ය නිසා දූෂණයට ලක්වෙනවා. එවැනි ඇතැම් අවස්ථාවන් ඇත්තෙන්ම වළක්වා ගත හැකි අවස්ථායි. මෙහි අව ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවන්නේ ඒ ඒ ප්රදේශ ආශ්රිතව ජීවත්වන්නන් පමණක්ම යයි සිතා ඉවත බලා ගැනීමේ හැකියාවක්, කුඩා දූපතක ජීවත්වන අපට නැහැ.
විපත වන්නේ විපතක් සිදුවීම නොව, වැළක්විය හැකි විපතකට සිදුවීමට ඉඩ දී බලා සිටීම බව, මිනමාටා ඛේදවාචකය අපිට උගන්වනවා.
* ඡායාරූප සියල්ලම W. Eugene Smith විසින් ගන්නා ලද ඡායාරූපයි.
මුලාශ්‍ර – අන්තර්ජාලය, මිනමාටා සම්මුති වාර්තාව, මිනමාටා සිදුවීම් අධ්‍යන වාර්තාව (2012 )
Screen Shot 2019-01-21 at 1.58.03 PM.png
මිනමාටා නිම්නය සහ මිනමාටා බොක්ක. ගංගා ඉවුරේ පෙනෙන සුවිසල් ගොඩනැගිල්ල Chisso කම්හලයි

 

 

Screen Shot 2019-01-21 at 2.00.44 PM.png
Chisso අපනළයක් මුහුදු බොක්කට කෙළින්ම අප ජලය මුදාහරිමින්
screen shot 2019-01-21 at 1.27.01 pm
W. Eugene Smith විසින් 1971 වර්ෂයේදී ගත් Tomoko Uemura ගේ ඡායාරූපයක්
Screen Shot 2019-01-21 at 1.30.58 PM.png
දූෂණයට ලක්වූ මිනමාටා බොක්ක සහ ගංගාව
screen shot 2019-01-21 at 1.57.51 pm
විකෘති වූ මත්සයෙක්
screen shot 2019-01-21 at 1.31.59 pm
මිනමාටා වින්දිතයන් පිළිබඳව නඩුව අතරතුර ජපන් බලධාරීන්

ආදරෙයි – දුකයි

45479927_10204948997160249_178754571764498432_o

වලාකුළු පොරවගෙන නිදාසිටි හිරු
ඇහැරෙයි,
සඳ පාන්දර හැදූ
උණු තේ හාද්දක් ලැබ,
ඇකිළුණු කමිස ඉස්තිරික්ක වෙයි.
දවස දිගහැරෙයි.

 

වලාකුළු පොරවගෙන නිදාසිටි හිරු
ඇහැරෙයි,
සඳ පාන්දර හැදූ
උණු තේ හාද්දක් ලැබ,
ඇකිළුණු කමිස ඉස්තිරික්ක වෙයි.
දවස දිගහැරෙයි.

 

හවස ප්‍රැක්ටිස්;
“මං එන්නම් කලින්,
එන්නෙපා ගේට්ටුවෙන් එළියට
මං එනකම්.”

සිවු සක රියක
පහසුවෙනි වලාකුළ –
හිරු කෝච්චි පා පුවරුවක,
එල්ලී යන අතර-

ගෙවා දමමින් දවස –
වළාකුල අර –
පාවෙන ලස්සන ;
හිරු දුවන අතර ෆයිල් කවරතර .

“පුතා කෑවද?
ඔක්කොම ගත්තද ?
ත්‍රීවිල් එකක යමු –
මහන්සියි නේද?” .

සඳ උයා ඇත
පරිප්පුවකුත් බතකුත් ;
පිරී යයි වළාකුලක්
බත් කටක් කවන්නට
ඉර කන පරිප්පුව දැක දැක ….

ටිකකින්..
නිදා වැටේ වලාකුළ
සඳ උරහිසක් බදාගෙන

———————————————

බදාගෙන වාගේ ගෙවූ
බදාදාව ගෙවෙයි –
බාදාවක් නැතිව සමහරවිට බ්‍රහස්පතින්දාත්,
ඇතැම් විට සිකුරාදාත් –

එහෙත් කවදා හෝ අතහැරෙයි.

තවත් පුතෙකු අත අල්ලාගෙන
ඇවිද යන දවසක –
හවසක
ඔබත්,
ඇවිදින්නට වාරුවක් ඉල්ලයි. .

තාත්තේ
ආදරෙයි
දුකයි.

අම්මා…  හැමදේම අමතකද ?

43722719_10204865436751291_2607863296992215040_o
අම්මා…
හැමදේම අමතකද ?
මේ මිණිපිරී
මගේ දුව !
මම නෙමෙයි අම්මා –
ඉස්කෝලෙ ගිහින් ඉවරයි මම. .
.

කණ්ණාඩියෙන් බැලුවම
අඳුනන්න පුලුවන්ද ?
රැළි වැටිල හම ;
නැත්නම් තාම මතක –
බැංකු යන එකද
ඔසරි ඇඳගෙන? .
.

ඒ ඉන්නෙ තාත්තා –
කළු කබායක් ඇඳගෙන –
කළු සුදු පින්තූරෙක
අම්මා ළඟින් හිටගෙන
පනස්ම පහක් අවුරුදු
ඒක මතකද ?
ගිහිනුත් පහක් හෙටට ! .
.

එක අතකින් හොඳයි අම්මා
හැමදේම අමතකම වෙන එක –
හුඟක් ලේසියි එතකොට –
ඔබට ඔබවත් අමතක එක
මට මතක් වෙන එකයි
දුක .

 

ඉතිරි මල්

shutterstock_559949797

සාරදායි සංකල්පයි නුවර එළියෙ මල් වත්තක මල් ගස් වටේ කැරකෙමින් නටනවා. පසුබිමින් ඇහෙන ලස්සන සංගීතෙට මල් වත්තෙ මලුත් නටනවා.
ටිකක් දුරින් ඉඳන් මේ දෙන්නගෙ නැටුම බලන් ඉන්න අයට සාරදාව පේන්නෙත් මල් වත්තේ මලක් වගේ.

” කට් !” අධ්‍යක්ෂකවරයාගේ විධානයෙන් දෙන්නම නැටුම නවත්වනවා.

සති තුනක් තිස්සෙ නුවර එළියේ තිබ්බ ෂූටිංවලින් පස්සෙ කට්ටියම කොළඹ බලා පිටත්වෙන ගමන් මේ. හොටෙල් එකේදි ඇඳුම් මාරුකරලා ලේසි කමිසෙකුයි කලිසමකුයි ඇඳගෙන ඉන්න සාරදා වාඩිවෙලා ඉන්නේ වාහනේ පිටිපස්සෙම අසුනෙ. සංකල්ප සාරදාගෙ උරිස්සට හිස තියන් කටත් ඇරගෙන බුදි.
“නවත්තන්න.. නවත්තන්න,.. ” එක පාරටම සාරදා කෑගහපු කෑගැහිල්ලට වාහනේ එලවන ඉසුරු හයියෙන් බ්‍රේක් ගැහුව. සංකල්ප ඇහැරුණේ ඉස්සරහ සීට් එකෙත් වැදිලයි. වාහනේ දොර ඇරගෙන එළියට පැනපු සාරදා, පාර අයිනෙ මල් විකුණන තැනක මල් පැල තෝරනව.
එයා පාට පාට රෝසයි, පාට පාට ජර්බ්‍රාසුයි මල් එකින් එක බලන්නෙ හරි ආසාවෙන්.
” අද එන එකක් නෑ ඉතිං ඔතනින්.. .” සංකල්ප කියනවා. කෘ එකේ ඔක්කොමල හිනාවෙනව.
————————-

“ඔයාටනම් මේකප් ගොඩක් ඕන වෙන එකක් නෑ.. මලක් වගේ ලස්සනට ඉඳී කොහොමත්..” රටේ නම ගිය රූපලාවන්‍ය ශිල්පිනිය සාරදාගේ මුහුණට සාත්තුවක් කරන ගමන් කියනවා. ජනප්‍රිය තරුණ නිළියකගෙ මඟුල් ගේ දවසෙ එයාව ලස්සන කරන එක භාර වීම ගැන එයා ඉන්නෙ සතුටෙන්.
“මොන මල්ද බොකේ එකට ?”
රෝස, නෙළුම්, ජර්බ්‍රා, කානේෂන් , බේබීස් බ්‍රෙත් ඔක්කොම මල් ඕන… ” සාරදා කියන්නෙ පොඩි එකියෙක් වගේ.

————————-
කරුප්පයියගෙ නෝන, අලුත් මල් තවානට සාත්තු කරනව. ලොකු දූ, හැදිච්ච මල් සීරුවට කපල, නොතැලෙන්න කූඩේ අඩුක් කරනව.
රෑ රේල්ලුවෙන් කරුප්පයිය කොළඹ එන්නෙ ඒ මලුත් අරගෙන. බාන්ස් පාරෙ ඉන්න රූපලාවන්‍ය ශිල්පිනිය ඒ මල් එනකම් බලාගෙන ඉන්නවා.

————————-
හිල්ටන් එකේ ශාලාවක් හෙට තියෙන නළු – නිළි මඟුලට ලෑස්ති වෙනවා. මෙහෙ මේස උඩට වෙලා උජාරුවට ඉන්නෙත් කරුප්පයිය නුවර එළියෙන් ගෙනා මල්ම තමයි.
————————-
උඩරට මනමාලියක් වෙච්ච සාරදා, මලක් වගේ හිනාවේගෙන නෑදෑයො පිරිවරාගෙන එනවා. මනමාලයට ඇඳපු සංකල්ප සාරදා දිහා බලා ඉන්නේ හරි ආදරෙන්.

————————-
මල් පුරෝපු ශාලාවේ, මල් කුමාරියො පිරිවරාගෙන හිනාවෙවී ඇවිදින සාරදා එයාගේ ලොකු අම්මගේ දූ උදාරි ළඟ නවතිනව. දෙකම්මුල්වලට හාදු දී ගත්තට පස්සෙ සාරදා, මේස දිහාට අත දික් කර කර උදාරිට මොකක්ද දෙයක් කියනව. උදාරිගේ ඇසුත් මේස සරසන මල් අතරෙ සැරිසරනව.
————————-
මඟුල් ගේ ඉවරයි. මලක් වගේ පිපිච්ච මුහුණෙන් යුතුව, යහළුවන්ගෙ විහිලු තහලු ඉවසමින් සාරදායි සංකල්පයි එයාලගෙ මධුසමයට පිටත්වෙන්න වාහනේට නගිනව. වාහනේට නැගලත්, සාරදා උදාරිට අතින් සංඥාවක් කරමින් මොන මොනවදෝ කියනව. එයත් හිනා වෙවී ඔලුව වනනවා.

ජෝඩුව පිටත් වෙලා. හෝල් එකේ ඉතිරි කිහිප දෙනයි. උදාරි එයා දාගෙන හිටපු අඩි උස සපත්තු දෙක ගලවලා පැත්තකට දාල, ඔසරි පොටත් ඉනේ ගහගෙන ශාලාව පුරා එහෙ මෙහෙ යමින්, මෙතෙක් වෙලා මේස සරසපු මල් එකතු කරනවා.
නුවර එළියෙන් කොළඹ ආවට, කොළඹ රස්නෙට වඩා නුවර එළියෙ සීතලට කිට්ටු උත්සව ශාලාවේ හිටපු නිසා,ඔක්කොම මල් තාම අලුත් පාටට හිනා වේවී ඉන්නව. උදාරි ඒ මල්, පොඩි පොඩි මිටිවලට බඳින්නෙ ශාලාවෙම තිබ්බ රිබන් කෑලිවලින්.

“මොකටද ඔය? ” පොඩි නැන්දා අහන්නෙ හිනා වෙවී. “ගෙදර ගෙනියන්නද?”

“පොඩි වැඩකට..” උදාරි උත්තර දෙනව. කවදත් එයා එහෙම තමයි. කතා කෙටියි. වැඩ තමා ලොකු.

මල් මිටි උදාරිගෙ මරුටියේ පිටිපස්සේ තියෙන කාඩ්බෝඩ් පෙට්ටියක පරිස්සමට තැන්පත් වෙනවා.

“අම්මල ඉන්න.. මම ඉක්මනට මේ ළඟකට ගිහින් ඇවිත් අම්මලව ගන්නම්… ” උදාරි වාහනේට නගින්නෙ එහෙම කියමින්.

බහින ඉර අව්වේ රස්නෙ විඳිමින් යන මරුටිය, ඊළඟට නවතින්නෙ වැල්ලවත්තෙ තියෙන පරණ පන්නෙ ගෙදරක් ඉස්සරහ.

අත් නැති ගවුමක් ඇඳපු වයසක ගෑණු කෙනෙක්, වෝකර් එකට බරවෙලා වතුසුද්ද මල් කඩනව. තවත් වයසක පිරිමි කෙනෙක් රෝද පුටුවක වාඩිවෙලා හිස් බැල්මෙන් බලාගෙන ඉන්නව.

ඉස්තෝප්පුවෙ හිටපු ඔසරියක් ඇඳල, කණ්ණාඩි දාගෙන ඉන්න ගැහැණු කෙනෙක් උදාරිගෙ වාහනේ දැකල ගේට්ටුව ළඟට එනව.

“මෙත් සෙවන ” කියල ලියපු බෝඩ් එකක් ගේට්ටුවෙ ගහල තියෙනව.

—————————-

හුඟක් රෑ වෙලා. අලුත බැඳපු ජෝඩුවක්, මල් ආපු නුවර එළියෙම සුඛෝපභෝගී නවාතැනක, එකිනෙකාගෙ දෑත් අතර සුවෙන් සැතපිලා ඉන්නවා. මනමාලි මල් කළඹක් කණ්ණාඩි මේසෙ උඩ ඉඳන්, මඟුල් ගෙදරක මහන්සිය නිවාගන්නව.
මරුටියක් ගේ ඉස්සරහ නවත්තල තියෙන පුංචි බොරැල්ලෙ ගෙදරක කාමරේක, සැහැල්ලු ඇඳුමක් ඇඳගත්තු වයස තිස් ගණන්වල කාන්තාවක් හිතේ සැහැල්ලුවෙන් නිදාගෙන ඉන්නව. එයාගේ කාමරේ ජනේලෙන් එළියේ පිච්ච වැලක මල්, සුවඳ හුළං හතර අතේ පා කරනව.

—————————-

වැල්ලවත්තෙ “මෙත් සෙවන”ත් නිදි. වයසක අම්මල තාත්තල ඉන්න කාමරවල, එයාල නිදාගෙන ඉන්න හුදෙකලා ඇඳන් සමීපයේ පුංචි ලාච්චු මේසයක් තියෙනව. වෙනදට ඒ අයගෙ බෙහෙත්, වතුර වීදුරු, ඇස් කණ්ණාඩි වගේ පොඩි පොඩි දේවල් විතරක් තිබුණු ඒ මේස උඩ අද, රෝස, නෙළුම්, ජර්බ්‍රා, කානේෂන් සහ බේබීස් බ්‍රෙත් මල් මිටිය ගානෙ තියෙනව.

ඒ මල් තාම අලුත්. මඟුල් ගෙදරක ගිහින් ආපු මහන්සි පාට පොඩ්ඩක්වත් ඒ මල්වල නැහැ.

ඉතිරි මල්

බෝපෙත්තා

42575364_324347061705421_213033341409034240_n
ඇත්තටම එයාගෙ නමේ බෝපෙත්තා කියල කෑල්ලක් තිබ්බෙ නෑ. කළු නූලක එල්ලපු සුරයකුයි, බෝ කොළයක හැඩයක් තියෙන පංචායුධයකුයි එයාගෙ බෙල්ල වටේ එල්ලලා තිබ්බ නිසා සමහරවිට එයාට ඒ නම වැටෙන්න ඇති.
එහෙම නැතත් කවුරු හරි එයාගෙන් නම මොකක්ද කියල අහුවම එයා දෙන උත්තරේ ඇහෙන්නෙ “බෝපෙත්තා ” වගේ.

ගිනි අව්ව අතින් මුවාකරන් බෝපෙත්තගෙ අම්ම එයාව වඩාගෙන පාර පැනල මිසිලින් නෝනගෙ ගෙදරට යනව. උදේ දහයට විතර එන මේ ගමන, දවස ගානෙම සිද්ද වෙන්න ඕන යුතුකමක් විදිහටයි මිසිලින් නෝනත් හිතුවෙ. බෝපෙත්තගෙ අම්ම මිසිලින් නෝනගෙ ගෙදර ඇවිත් බෝපෙත්තව නාවනව. සබන් පවුඩර් ගානව. සුවඳ ඉහිරෙන පොඩි එකාව ඔඩොක්කුවෙ තියාගෙන මිසිලින් නෝන බෝපෙත්තගෙ අම්ම එක්ක පොඩි පොඩි ඕපදූප හලනව.

බෝපෙත්තට අවුරුදු හය වෙන්න ඔන්න මෙන්න. ඒත් අවුරුදු දෙකක තරමටවත් මොළේ හැදිල නෑ. ඇඟ පත පොඩි, පොකුටු කොණ්ඩයක් තියෙන හරි ආදරේ හිතෙන ළමයෙක් එයා. කට ඕනවට වඩා ඇරෙන නිසයි, කට පුරාම දත් නිසයි බෝපෙත්ත අඬද්දි නම් ටිකක් අමුතු පෙනුමක් ආව. ඒත් ආදරේ අම්මෙක් ඉන්නකොට බබෙක් අඬන්නෙ මොකටද? බෝපෙත්ත හුඟක් වෙලාවට හිටියෙ හිනා වෙවී.

බෝපෙත්තගෙ අම්මත් හරි පුංචි කෙනෙක්. උස මහත නැති හරි තරුණ පාට ලස්සන ගැහැණු කෙනෙක්. බෝපෙත්තයි අම්මයි හිටියෙ මහ ගොඩක් සෙනඟ ඉන්න ගෙදරක. නපුරු පාට තාත්තෙකුයි,එයාගෙ කලින් කසාදෙන් උපන් එක එක වයස්වල ළමයි ගොඩ දෙනෙකුයි ඒ ගෙදර හිටිය. ඒ වගේම ඒ තාත්තගෙ අම්මත්. ඒ ඔක්කොම අතරෙ කැඩෙන බිඳෙන මැට්ටෙන් හදාපු පිළිම දෙකක් වාගේ සිනිඳු සියුමැලි පාට බෝපෙත්තයි, නිතරම අසනීප පාටට, ඔතෑනිවට ඉන්න එයාගෙ අම්මයි ඒ ගෙදරට නොගැළපෙන පිංතූර පොතකින් කපල අලවපු දෙන්නෙක් වාගෙ පේන එක නවත්තන්න බෑ. ඒ වගේම මනස නොවැඩෙන – එහෙමත් නැත්නම් නුහුගුණේ දරුවෙක් වදාපු නිසා ඒ අම්මයි – නුහුගුණේ දරුවයි ඒ මහ සෙනඟ ගොඩේ තනිවෙච්චි ගතියකුත් තිබුණ. මේ දෙන්න ඒ ගෙදර ගෝසාව අස්සෙ හැංගිල හිටියෙ. එයා හයියෙන් ඇඬුවොත් අම්ම බැණුම් අහනව කියල බෝපෙත්ත දැනගෙන හිටිය. ඒ දෙන්න හයියෙන් හිනා වුණේ මිසිලින් නෝනගෙ ගෙදරදි.

දවසක් පාන්දර පන්සල පාරෙ කට්ටිය ඔක්කොමල බෝපෙත්තගේ ගෙදරට දිව්ව. මිසිලින් නෝනත් කොර ඇන ඇන ඒ පස්සෙන් වැටුණ. ඇතුල් ගෙයි කාමරේක ලී ඇඳක් උඩ බෝපෙත්තගෙ අම්ම වැතිරිලා උන්න. හුස්ම ගන්න තරමෙ හෙලවිමක්වත් නැතුව. චූ දාගත්ත තෙත ජංගිය පිටින්ම බෝපෙත්ත අම්ම වැතිරිල ඉන්න ඇඳට නගින්න දෙතුන් පාරක් උත්සාහ කළා. බිම වැටුණ. ඇඳ වටේ වටවෙලා ඉන්න කට්ටියගෙ බෙරි වුණු මුහුණු දිහා බලාගෙන බෝපෙත්ත බෑඟිරි ගහල අඬන්න පටන් ගත්ත. ගෙදර ලොකු ගෑණු ළමය බෝපෙත්තව ඇදල අරන් කිහිල්ලෙ ගහගෙන කාමරෙන් එළියට යන ගමන් තදින් කන මිරිකුව.

මළ ගෙදර දවස් හරි ඉක්මනට ගෙවුණ. මිනිය තියෙනකම් බෝ පෙත්ත මිනී පෙට්ටිය ගාව බිම වැතිරිල උන්න. වරින්වර එහෙ මෙහ යන ට්‍රේවලින් ඔරේන්ජ් බාර්ලි බිව්ව. අන්තිමට ඔරේන්ජ් බාර්ලි අල්ලපු මනුස්සය ඒ පැත්තට ආවෙත් නෑ.
බෝපෙත්ත සීතලට පොළොවෙ දිගාවෙලා උන්න. කන්න දෙන්න කෙනෙක් හිටියෙත් නෑ. කාටවත් බෝපෙත්ත ගැන බලන්න වෙලාවක් තිබ්බෙත් නෑ. එක පාරට සෙනඟ වැඩිවෙලා බෝ පෙත්ත පෑගෙන්න ගත්ත. බෝපෙත්ත “අන්නේ …අන්නේ …” කිය කිය අම්මව හොයමින් සෙනග අතරෙ එහෙ මෙහෙ ගියා. ටිකකින් සෙනඟ අඩුවුණා. අම්ම නිදන් උන්නු පෙට්ටියත් නෑ.

හරි ඉක්මනට කාලෙ ගෙවුණ. කවන්න කෙනෙක් නැතුව බෝපෙත්ත හාමත් වෙන්න ගත්ත. පස්සෙ තනියෙම බත් කන්න ඉගෙනගත්ත. බිම වාඩිවෙලා කකුල් දෙක මැද්දෙ ප්ලාස්ටික් පිඟානක දාල තිබ්බ සුදු බතුයි – පරිප්පු ටිකකුයි ඇටෙන් ඇටේ අහුලලා කටේ දාගෙන එක පාර ගිලින්න පුරුදු වෙන්න වුණා.
ප්‍රමාණෙට වඩා ඇරෙන කට නිසා බත් හැමතැනම හැලෙන්න ගත්ත. ඒ වගේ වෙලාවට ලොකු අක්ක – අත්තම්ම – මේ කවුරු වුණත් ළඟින් යන ගමන් තරු විසික් වෙන තාලෙට ඇලේට පයින් ඇනගෙන ගියා. කැරළි කෙස් අස්සෙන් ඔලුව ගෙඩි ගැහුණ. ටොකු ඇනලම ලොක්කිගෙ ඇඟිලිවල කරගැට ආව.

දවසක් ගෙදර පඩියක් හදන්න ආපු මේසන් බාස් උන්නැහෙ බෝපෙත්තව ඉල්ලගත්ත. ගෙදර අයත් බෝපෙත්ත මේසන් බාස් උන්නැහෙගෙ අත් උදව්වට දුන්න. ඇත්තටම කිව්වොත් බෝපෙත්ත මේසන් බාස් උන්නැහෙගෙ පස්සෙන් වැටුණ. දෙන අත් උදව්වක් නැති වුණත් බාස් උන්නැහෙ වැඩ කරන්න ගිය තැන්වලින් බෝපෙත්තට කන්න බතුයි – කරුණාවයි ලැබුණ.
“ඕකව මම අඬගහගන්නෙ වැඩට නෙමේ .. එදා මං එහෙ ගිය වෙලාවෙ බලාගෙන ඔයි කොල්ල බත් උලකට විඳින දුක.. මගෙත් එක්ක ආවොත් අඩුම ගානෙ වේලක්වත් බඩ පිරෙයි… ” බාස් උන්නැහෙ වාත අමාරුවෙන් දුක් විඳින මිසිලින් නෝනා එක්ක කියල තිබ්බ.
බත් කන වෙලාවට පයින් ඇනගෙන යන්න කෙනෙක් නැති එකම මදැයි.

සිංහල අවුරුද්ද ආව. හැමෝම නැකතට කැවුම්ගෙඩියි කිරිබතුයි කද්දි බෝපෙත්තව ගෙදරින් එළියට දාල දොර වහල ගෙදර අය අවුරුදු කෑම මේසෙ ඉඳුල් කළා. ටොමිය කන්පට ගැහුව. රතිඥ්ඥ පුපුරද්දි බයට බෝපෙත්තට චූ ගියා. ටිකකින් පොඩි අක්ක ඇවිත් ප්ලාස්ටික් පිඟානකට කිරිබත් කෑල්ලකුයි, ලුණු මිරිස් තලියකුයි, කොකිසකුයි දීල ගියා, ටොමියත් එක්ක බෙදාගෙන කන්න.

ඔහොම ඔහොම දවස් ගත වුණා. පෝය දවසක මහ ගාලගෝට්ටියක් ඇහෙන්න ගත්ත. “අන්නේ …අන්නේ …” කියල බෝපෙත්ත අඬනව ඇහුණ.
“හැමදාම කියනව පැදුර තෙමන්න එපා කියල… ” පැදුරක් වැටට උඩින් විසිවෙලා ඇවිත් පාරට වැටුණ. පොඩ්ඩි ඇවිල්ල පැදුර උස්සල ආයෙත් වත්තටම දැම්ම. ටිකකින් මහ ගින්නක්. පැදුරක් ගිනි අවිලුණා. කොට්ටෙකුත් පියාඹල ඇවිත් ඒ ගොඩටම වැටුණ.
“ඕකව උස්සල දාපියව් මේ ගින්නටම.. ” තාත්තගෙ කටහඬ.
නිල් වෙන්න ගුටි කාල, තොල පුපුරලා ලේ ගලමින් හිටි බෝපෙත්ත අඬ අඬම පාර දිගේ උඩහට දිව්ව. කබර සයිමන්ගෙ කඩේ අගුවෙ වාඩිවෙලා ඉකි ගගහ හිටිය මිසක් දවසටම මුකුත් කෑවෙත් නෑ. අන්තිමට එතනම නින්ද ගිහින්.

සිල්ගන්න ගිහින් හිටපු මිසිලින් නෝන හවස් වෙලා ගෙදර ආව. බෝපෙත්තලයි ගෙදර ගාලගෝට්ටිය එයා දැනගත්තෙ රෑ නිදි පැදුරෙදි. කකුලෙ අමාරුවත් නොතක මිසිලින් නෝන හැදුවෙ රෑම එහෙ යන්නයි. ඒත් දූ අම්මව නවත්තගත්ත. ගමේ අය බෝපෙත්ත ගුටි කද්දි බේරගන්න එනවට බෝපෙත්තගෙ තාත්ත කැමති නෑ. ඒ වෙලාවට එයා බෝපෙත්තගෙ අම්මව මතක් කරල බනින්නෙ ගමේම මිනිස්සුන්ව පාවල දීල. බෝපෙත්ත බේරගන්න එන නිසාම මිසිලින් නෝනා එක්ක බෝපෙත්තගෙ තාත්ත හොඳටම තරහයි. ඒ නිසා මේ රෑ එහෙ යන්න එපා එපාමයි කියල මිසිලින් නෝනගෙ දූ අම්මට කිව්වා. ඒ නිසා එළිවෙනකම් ඉන්න මිසිලින් නෝනත් හිතුව.

එළිවෙද්දි බෝපෙත්ත නෑ. කලින් දවසෙ ගුටි කෑවට පස්සෙ කොහෙ ගියාද කවුරුත් දන්නෙ නෑ. “කොහෙ හරි ඉඳල එයි.. අනේ ඒත් ඌ බඩගින්නෙ ඇත්තෙ.. ” පපුවෙ ලා දැවිල්ලක් එක්ක මිසිලින් නෝන ආපහු ගෙදර ආව.
ඒත් එදාත්, ඊට පස්සෙ දවසෙත්, ඊළග සුමානෙත්, ඊළඟ අවුරුද්දෙත් – අවුරුදු ගාණකිනුත් බෝපෙත්ත ගෙදර ආවෙ නෑ.
—————————–

දෙහිවල කනත්තෙ අදාහනාගාරෙ මිනියක් පිච්චෙනව. ඒ කුසුමාවතීගෙ මස්සිනා. සුදු ඇඳගත් සෙනඟ අතරෙ ආදාහනාගාරෙ බිත්තියට හේත්තුවෙලා ඉන්න කොණ්ඩේ පොකුටු වෙච්ච තරුණ පහේ පිරිමි කෙනෙක්, පරණ, ඒත් පිරිසිදු කොට කලිසමකුයි, මිකී මවුස් ඉන්න ටී කමිසෙකුයි ඇඳගෙන ජෑම් බනිසක් වික වික ඉන්නව. නළ දත් පෙන්න පෙන්න හිනාවෙනකොටයි ඒ බෝපෙත්ත කියල කුසුමාවතී අඳුනගත්තෙ. කුසුමාවතී ළඟට ගිහින් කතා කළා. බෝපෙත්ත බයෙන් වගේ බිත්තියට ඇකිලුණා.

” කොහෙන් ඇවිත් වැටුණද දෙයියො තමා දන්නෙ.. කාලයක් බොරලැස්ගමුවේ හිඟා කාපු එකෙක්ලු.. මං ඉතින් කන්න ටිකකුයි අඳින්න ටිකකුයි ගෙනත් දෙනව. කෙස් වැවුණම කපනව. අනේ දරුවෙක්නෙ.. අපේ ගෑණිත් කැමතියි ගෙදර ගෙනිහිල්ල තියාගන්න.. ම්හු.. බෑ.. ගෙවල්වල ඉඳල පුරුදු නෑ.. මෙතනම තමා.. ” ආදාහනාගාරෙ බලාගන්න මනුස්සය කියනව. එයා අඟුලානෙ කෙනෙක්.

“ඔහොම අය ඉන්න හෝම් තියෙනව. ගමේ එකෙක්නෙ.. ඒ හින්ද අතාරින්න බෑනෙ .. ” කුසුමාවතීගෙ විස්තරේ අහපු සිරි මහත්තය කියනව. මේ වෙද්දි බෝපෙත්තගෙ ගෙදර අය ගමෙත් නෑ. අන්තිමට සිරි මහත්තය ගමේ දෙන්නෙක් එක්ක දෙහිවල කිට්ටුව නිවාසෙකට බලෙන්ම අල්ලන් ගිහින් බෝපෙත්තව දානව. බෝපෙත්ත ආදාහනාගාරෙ බලාගන්න මනුස්සයගෙ කලිසමේ එල්ලිල අඬනව. “මයෙ පුතා යන්න දෙයියො.. මං මයෙ පුතාව බලල යන් එනවනෙ…ලොසින්ජර අරන් එන්නම් අම්මා.. යන්න දැන්.. ” ආදාහනාගාරෙ බලාගන්න මනුස්සය කඳුළු පුරෝගෙන බෝපෙත්ගෙ ඔලුව අතගානව.
“අනේ මහත්තයො..ඒ වගේ තැනක හිටියොත් පින්නෙ හිරිකඩේ දුක් විඳින්නෙ නැතුව නිදාගන්න තැනක්වත් ලැබෙයි..” ඒ මනුස්සය සිරි මහත්තයට කියනවා.

ඊළඟට ආවෙ වෙසක් දවස්. හෝම් එකේ අයටත් සිල්. වෙසක් ඉවරවෙලා ගිහින් බෝපෙත්තව බලල එන්න ඕන කියල ආදාහනාගාරෙ බලාගන්න මනුස්සය හිතනව. ඒත් ආයෙම වතාවක් එයා බෝපෙත්තට ලොසින්ජර අරන් එන්න කලින් බෝපෙත්තව එයාගෙ අම්ම ඇවිත් එක්කගෙන ගිහින්. යන්නම ගිහින්.

සමහරවිට උප්පැන්නයක් තියෙන්න ඇති, ඒත් හරියටම දන්නෙ නැති බෝපෙත්තට මරණ සහතිකයක් ලැබෙනව. ජීවත් වුණාද කියල ෂුවර් නැති වුණාට මළා කියල ෂුවර් කියන්න වගේ ආපු ඒ සහතිකේ මරණයට හේතුව “හර්ද්‍යාබාධයක් ” කියල ලියවල තියෙනවා. කවුරුත් නොදන්නව වගේ හිටියට බෝපෙත්තට හදවතකුත් තිබිල තියෙනව.
අවුරුදු තුනක්ම බෝපෙත්තට හෙවන වුණු දෙහිවල කනත්තෙම කෙළවරක බෝපෙත්තට වලක් කැපෙනව. කවුරුත් නොහඳුනන කෙළවරක බෝපෙත්තගෙ කතාව ඉවර වෙනව.

නත්තල් හීතල එනව. ජනේරුව එනව. අවුරුදු ඊළඟට. රතිඥ්ඥ පුපුරනව. වෙසක් මාසේ මල් පිපෙනව. බන ඇහෙනව. දන්සල් පෝලිම් හැදෙනව. පොසොන් පහුකරන් ඇසළත් ඊළඟට ආයේ නත්තලුත් එනව. දෙහිවල කනත්තෙ කෙළවරක නමක් නැති සොහොනක් උඩ මල් පිපෙනව.

අපි කාටත් ජීවිතේ කොහේදී හරි බෝපෙත්තෙක් හමුවෙනව. කන්න ටිකක්, ඉන්න තැනක්, ආදරේ ටිකක් විතරක් ඇරෙන්න වෙන මොනවත්ම ඕන නැති බෝපෙත්තෙක්. සදාකාලික ළමා කාලයක තනි වෙච්ච බෝපෙත්තෙක්. කවදාවත් ළමා කාලයක් නොලැබුණු, කයින් විතරක් වැඩුණු බෝපෙත්තෙක්. ඔබට – මට වගේ ලොකු හීන මොකවත්ම නැති, ආදරේ විතරක්ම ඉල්ලන අහිංසකයෙක්.
ඔබත් මමත් දවස ගානෙ ආදරේ නාස්ති කරද්දි, ඒ අය ආදරේ නැතිවම මැරිල යනවා.

—————————————————————————
* සත්‍ය සිදුවීමකි. බෝපෙත්තා මියයනවිට ඔහුගේ ශාරීරික වයස අවුරුදු විසි හතකි. මානසික වයස අවුරුදු පහකි.

International Day of the Disappeared 2018

40448935_10204710069947218_6727813046502162432_n (1)
International Day of the Disappeared 2018

ඔබ යළි (නො) එන බව (නො) දනිමි
————————————————-

ඔබ යළි (නො) එන බව (නො) දනිමි,
මළ සිරුරු නැති වුනට,
මතක බණ හිමි නැති.

ඔබ නමින් උපත ලද,
රාහුලයෝ නිදති-
(එහෙත් උන් අවදියෙනි,
අවදි සිහින දකිමිනි.)

මා නිදි නැති;
මසැස සහ මනසද,
නො පියවෙති.

මතක පද අමුණමි.
ඔබ කොහේ හෝ නිදනු ඇත සිතමි.

තෘණ පතක් යට,
පස් පිඩල්ලක් තුරුලක,
සිඳු රළ අතර හෝ,
කොරල් යහනක් මත-
ඔබ නිදනු ඇත සිතමි.

ලියන මේසය මත,
යැවීමට ලිපිනයක් නො මැති හෙයින්,
ලිවීමට ගොස් අතරමග නතරකළ
කිසිදා නො ලියවෙන ලියුමකි.
අවසාන අත්සනට පසු,
මේසය මත ඔබ අමතක කර ගිය,
නිහඬ කළ,
තීන්ත ගල් වූ පාකර් පෑනකි.

මාවත අයිනක තිබී,
පසුව හමුවිය,
ගෙවී ගිය පාවහනක්,
ඒ අවසාන උදෑසන,
ඔබ විසින් පැළඳ සිටි.

ඔබ යළි (නො) එන බව (නො) දනිමි,
මළ සිරුරක් නැති හෙයින්,
මතක බණ ඔබට හිමි නැති-
ඔබ ගලවාගෙන ගිය තැන-
හිස් කළු කුහරයකි,
කළු ම කළු හෙවනැල්ලකි.

ඔබ යළි (නො) එන බව (නො) දනිමි.

මළ සිරුරු නැති වුනට,
මතක බණ හිමි නැති.

අතුරුදන් වූ තැනැන්තන් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දිනය අදයි. මියයාම යනු අවසානයකි. ඉවර වීමකි. එහෙත් අතුරුදන් වීම් එසේ නොවේ. සිදුවන්නේ කුමක්ද සහ සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න නොදැන, ඒ සඳහා කිසිවක්ම කරගත නොහැකි තත්ත්වයක ජීවත්වීමට සිදුවීම මරණයක නිශ්චිත අවසානයකට වඩා අතිශ්‍ය අසීරුය.
අතුරුදන්වූවන් සමඟම අතුරුදන් වූ බොහෝ දේ විසින් ඉතිරිකළ හිස්තැන් සමඟ ජීවත් වීමට ඉතිරි වී සිටින්නන්ට සිදුවේ.
The drawing is inspired by Melancholy by Albert György & is on display in Geneva, Switzerland.

තාත්තේ..

38641811_719435848448570_1082545042372952064_n
පාන බෝධිය බෝධිසත්කම
පේන දුර සිටි තාත්තේ,
හෝඩි අකුරෙන් මල් කපන්නට
බෝර පිපිරවු තාත්තේ. .

වහම කවියක අකුරු ගලපා
සෙත් පිරිත් කිව් තාත්තේ,
රහම දේවල් ඉතුරු කරලා
ලුණු කඳුළු බිව් තාත්තේ. .

බෙලෙක් තේකෙං නහර පොඟවා
වළං රත් කළ තාත්තේ,
බෝර සද්දෙන් මාර යුද්ධය
පරද්දා ආ තාත්තේ.

කාස පපුවක් කාසි කරලා
හිනා ගෙන ආ තාත්තේ,
මාතොටින් බස්සෙහෙක නැගලා
වැලිසරට ආ තාත්තේ.

මහා මේරුව කැබලි කර කර
දූවිල්ල ඉඹි තාත්තේ,
මාස කාසිය කාස වීලා
හුස්ම හංගපු තාත්තේ.

සැත් පිහියකට පපුව දීගෙන
නිදාගෙන හිටි තාත්තේ,
මරණෙ හේතුව හොයපු පිහි තල,
කිව්වෙ මොනවද තාත්තේ

ඉපල් පපුවක සෙනේ කඳුරක්
දරාගෙන සිටි තාත්තේ,
එවන් පපුවක විදිය කොහොමෙයි
පලල බැලුවද තාත්තේ?